II. ÁUSTRIA (ciências sagradas). Publicações — Assinalamos em nosso artigo Alemanha, col. 803-881, a parte tomada pela Áustria atual no movimento teológico antes de 1866. Contentemo-nos em recordar aqui, para o período neoescolástico do século XVII e do século XVIII, a Theologia Salisburgensis (theologia catholica secundum viam et doctrinam S. Thomæ) do beneditino Metzger, in-fol., 1695; para o século XVIII, o grande movimento josefista que inaugurou uma era nova, marcando de um lado o declínio da teologia dogmática, do outro uma forte tendência para os estudos de teologia histórica e prática e um alargamento considerável do quadro do ensino eclesiástico, ao qual infelizmente não correspondeu de modo algum o valor das produções literárias da época; para o século XIX, os esforços de Günther (1863) e de sua escola, lutando com as velhas tradições da escolástica e tendendo a colocar a serviço da teologia católica as especulações da escola idealista de Hegel.
A Áustria não permaneceu alheia ao reerguimento dos estudos teológicos que se operou na Alemanha por volta de meados do século XIX. Dispomos da prova disso em uma série de importantes publicações. Mas os reveses políticos que a destacaram do resto da Alemanha, o movimento de efervescência que deveria, cada vez mais, ameaçar sua unidade nacional e religiosa, as tristes consequências do josefismo que ali se fizeram sentir por mais tempo do que em qualquer outro lugar, e sem dúvida também um espírito de conservadorismo e de tradicionalismo exagerado, entravaram sob mais de um aspecto os progressos da ciência teológica. Possam os generosos esforços tentados no meio das mais rudes provações, para dar à ciência católica toda a potência de ação e todo o brilho de que ela necessita para cumprir sua augusta missão, serem logo coroados do mais feliz sucesso! Eis as principais publicações destes últimos anos:
1. Teologia dogmática. Após a Theologia dogmatica catholica de J.-B. Schwetz († 1890), professor nas faculdades de Olmutz e de Viena, publicada em Viena, em 1851, 2 vol., várias vezes reeditada desde então após ter sido imposta às escolas teológicas do império como manual oficial, obra correta em sua doutrina, tão afastada do espírito josefista quanto das especulações audaciosas de Günther, temos a citar a Theologia dogmatica catholica specialis de J. Katschthaler, professor em Viena, Ratisbona, 1877-1888; o Enchiridion theologiæ dogmaticæ de F. Egger, professor em Brixen, Brixen, 1887-1890; o Theologiæ dogmaticæ compendium, de Hurler, S. J., professor em Innsbruck, 3 in-8°, Innsbruck, 1880, 7ª ed., 1891, resumido na Medulla theologiæ dogmaticæ, 3ª ed., 1889, do mesmo autor; as grandes obras de teologia escolástica e positiva de seu colega Stentrupp, S. J., Prælectiones dogmaticæ de Verbo incarnato, pars prior : Christologia, 2 in-8°, 1882; pars altera : Soteriologia, 2 in-8°, 1888-1889; Synopsis tractatus scholastici de Deo uno, ibid., 1895; as quæstiones selectæ ex theologia dogmatica de F. Schmid, professor em Brixen, Paderborn, 1891. Ver col. 860. Recordemos ao terminar as obras de Franzelin, cujo autor por sua origem se relaciona à Áustria.
II. Teologia apologética e polêmica. Citamos, col. 862, a teologia fundamental de Ehrhich, Praga, 1859. Acrescentemos as de Schwetz, Theologia fundamentalis, seu generalis, 2 vol., 7ª ed., Viena, 1882, de Sprinzl, Handbuch der Fundamentaltheologie vom religionsphilosophischen Standpunkte bearbeitet, Viena, 1876; as obras de polêmica popular de Séb. Brunner (1893) dirigidas sobretudo contra o espírito josefista e racionalista de seu tempo. É de desejar que o movimento inaugurado pela publicação dos Apologetische Studien, que acabam de ser transformados em Theologische Studien, um dos mais felizes empreendimentos da Leogesellschaft, acentue-se mais fortemente em um país onde a fé católica é tão seriamente ameaçada.
III. Escritura sagrada. J. Jahn, professor em Viena (1816), havia inaugurado o século XIX por uma série de publicações relativas aos estudos bíblicos, tais como uma introdução ao Antigo Testamento, uma arqueologia bíblica em 5 vol., um manual de hermenêutica, uma edição da bíblia hebraica e várias gramáticas de línguas orientais. Ele não soube permanecer suficientemente independente diante da crítica protestante e racionalista de seu tempo e foi censurado. Ver col. 862. As questões de introdução à Escritura sagrada foram tratadas, desde então, em um sentido mais correto por J. Danko, Historia revelationis divinæ V. T., Viena, 1862; Historia revelationis divinæ N. T., Viena, 1867; De Scriptura sacra commentarius, Viena, 1867; A. Mesmer, Geschichte der Offenbarung, Innsbruck, 1869; H. Zschokke, Historia sacra V. T., Viena, 1872; 4ª ed., 1894; Historia sacra N. T., Viena, 1872; 3ª ed., 1890; J. Gram, Antiqui Testamenti, Viena e Leipzig, 2ª ed., 1894; Em. Schöpfer, Geschichte des alten Testaments, mit besonderer Rücksicht auf das Verhälthniss von Bibel und Wissenschaft, Brixen, 1893, 2ª ed., 1895, adaptação francesa pelo abade Pelt, Histoire de l'A. T., 2 in-12, Paris, 1897; 3ª ed., 1901-1902. Esta obra deu lugar a uma interessante controvérsia sobre os princípios da crítica bíblica entre o professor Kaulen, de Bonn, cujo estudo Grundsätzliches zur katholischen Schriftauslegung (Literarischer Handweiser de Hulskamp, 1895, n. 618-619, col. 113) termina pelas palavras: « Point de concessions à la science incrédule », e o autor que procurou precisar suas vistas em um trabalho intitulado: Bibel und Wissenschaft. Grundsätze der biblischen Problème und Urgeschichte, Brixen, 1896. Citemos ainda Gutjahr, Einleitung zu den h. Schriften des N. T., Graz, 1897, e os manuais de Schneedorfer, Praga, 1888 segs., e de Myszkowski, Lemberg, 1892; J. Schmid, Der rationelle Bibelleser, Brixen, 1885; I. H., Streiflichter über die freie Bibelforschung, Brixen, 1899; Zschokke, Die biblischen Frauen des alten Testaments, Friburgo em Brisgóvia, 1882. A métrica bíblica foi particularmente tratada por G.
Bickell, Grundriss der hebräischen Grammatik, avec exemplis illustratis, Innsbruck, 1879; Carmina Veteris Testamenti metrice, ibid., 1882; Dichtungen der Hebräer, 1882-1883; Das Buch Job nach Anleitung der Strophik und der Septuaginta, Viena, 1894; Beiträge zur semitischen Metrik, Viena, 1894; Der Prediger, Wiederherstellung des bisher zerstückelten Textes, Innsbruck, 1881; Die Propheten in ihrer ursprünglichen Form, Viena, 1896; Schlögl, De re metrica veterum Hebræorum disputatio, Viena, 1899; Zschokke, Institutiones fundamentales linguæ aramaicæ, Viena, 1870; arabica, 1869.
Para a exegese do Antigo Testamento citemos: G. R. Mayer, Messianische Prophetieen, Viena, 1860; Schneedorfer, Die Klagelieder des Propheten Ieremias erklärt, ibid., 1876; Das Weissagungsbuch des Propheten Ieremias, Praga, 1881; Veith, Koheleth und Hoheslied metrisch übersetzt und erklärt, Viena, 1878; Zschokke, Das Buch Job, ibid., 1875; Wissenschaftlicher Commentar zu den h. Schriften des Alten Testamentes. Auf Veranlassung der Leogesellschaft herausgeg. von S. Berger, H. Schaefer, Die Bücher Esdras, Nehemia, Esther; Seisenberger, Das Buch Ezechiel.
A exegese do Novo Testamento foi tratada por P. X. Pölzl, Graz, 1880-1892; Kurzgefasster Kommentar zu den Evangelien, Riezler, Das Evangelium unseres Heren Jésus Christus nach Lukas, Brixen, 1900; J. Panek, Commentarius in epistolam b. Pauli ad Hebræos, Innsbruck, 1882; in duos epistolas ad Thessalonicenses, Ratisbona, 1886; Gutjahr, Die Briefe des h. Apostels Paulus erklärt, em processo de publicação, t. I, Graz, 1900.
O P. Hetzenauer publicou uma reedição atualizada da Triplex expositio beati Pauli apostoli epistolæ ad Romanos de Bernardin de Picquigny, Innsbruck, 1891, e editou um texto crítico, Vulgatæ editionis, ex la vaticanis editionibus earumque correctorio, Innsbruck, 1892; Novum Testamentum græce et latine, in-12, Innsbruck, 1896, 1898; a respeito desta edição, ele publicou Wesen und Principien der Bibelkritik, Innsbruck, 1900.
Zschokke deu preciosas contribuições à teologia bíblica: Théologie der Propheten des Alten Testaments, Friburgo em Brisgóvia, 1877; Der dogmatisch-ethische Lehrgehalt der alttestamentlichen Weisheitsbücher, Viena, 1889.
O P. Fonck ocupou-se da flora bíblica: Streifzüge durch die biblische Flora, em Biblische Studien, Friburgo em Brisgóvia, 1900, t. IV, fasc. 4.
História eclesiástica. — Após a Geschichte der christlichen Kirche de J. G. von Rauscher, Sulzbach, 1829, que permaneceu inacabada, surgiu uma série de manuais latinos de história eclesiástica sem pretensão científica. As obras mais notáveis dos últimos anos, em via de publicação no momento, devem-se à pena de três professores da universidade de Innsbruck, a Histoire de la papauté depuis la fin du moyen âge, por L. Pastor, 3 vol., Friburgo em Brisgóvia, 1886 sq. (trad. franc. pelo Sr. Furcy Raynaud, Paris, 6 in-8°, 1888-1898), os t. I e II da 3ª edição, retocada e melhorada, apareceram em 1897 e 1899; a Histoire de l'homme et des papes au moyen âge, pelo P. Grisar, ibid., 1901, t. I; a Histoire du peuple allemand, depuis le XIVe siècle jusqu'à la fin du moyen âge, pelo P. Michael, Friburgo em Brisgóvia, 1897 sq.
Devemos uma menção particular aos sólidos trabalhos do P. Denifle, o incansável pesquisador, de quem a Áustria pode se gloriar de ser a pátria, e aos trabalhos de C. Höfler; os 20 vol., Symbola ad tuendam historiam S. P. N. da ordem de S. Bento, do P. Nilles, 2 vol.; a Einfühlung und Verbreitung des Christentums in Südostdeutschland, de Al. Huber, t. IV, Salzburgo; a Histoire de la Bohême, por Krind.
As publicações para a defesa das ordens religiosas; entre as que tratam a história das dioceses, as de A. de Meiller, de Tinkhauser (Brixen), de Scheidelb... e Hiptmaier (Linz); as monografias feitas sob os auspícios da Leogesellschaft, Das Wirken der katholischen Kirche in Oesterreich, Viena, 1896 sq.; os estudos biográficos de Wolfsgruber sobre o cardeal Rauscher e o cardeal Migazzi, Viena, 1888, 1891, de Michael sobre Döllinger (2ª ed., Innsbruck, 1892), de Rössler sobre o cardeal Dominici, Friburgo em Brisgóvia, 1893.
E, finalmente, a brilhante publicação de Ehrhard, Der Katholizismus des zwanzigsten Jahrhunderts in Lichte der kirchlichen Entwicklung der Neuzeit, Viena, 1902, que dá um panorama sintético da história eclesiástica dos últimos séculos. Ela foi muito discutida.
V. Patrologia. As Institutiones patrologiæ de J. Fessier, Innsbruck, 1850-1851, foram reeditadas e atualizadas por B. Jungmann, 1890-1896. O erudito relato dos recentes trabalhos patrológicos publicado pelo professor Ehrhard, em 1894, acaba de ser continuado, com uma competência magistral, para os trabalhos sobre a literatura antenicena aparecidos de 1881 a 1900. O que concerne à literatura pós-nicena está em preparação. Os panoramas gerais que o autor adicionou ao seu trabalho de vasta e profunda erudição merecem uma atenção particular. É de se desejar que a grande edição crítica dos Padres latinos empreendida pela Academia das Ciências de Viena sob o título de Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum, cujos tomos I-XLII apareceram até aqui, Viena, 1866 sq., responda cada vez mais aos desejos expressos pelo sábio crítico ao dar uma parte maior ao elemento teológico. Cf. Regulativ für die Anlage der Ausgaben des Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum, Viena, 1904.
Não é aos críticos, mas aos jovens teólogos que se dirige o P. Hurler em suas Sanctorum patrum opuscula selecta, enriquecidos com numerosas notas críticas.
Devemos também ao siríaco P. Ben. Zingerle duas séries de preciosas publicações de textos, tais como Monumenta syriaca, Innsbruck, 1869 sq.; a Chrestomathia syriaca, Roma, 1871. A congregação dos mequitaristas de Viena publica uma Bibliothek der armenischen Literatur in deutscher Uebersetzung, Viena, 1900, t. I.
Entre as monografias, temos que citar o volumoso estudo do cardeal Rauscher sobre S. Ambrosius, publicado por Wolfsgruber; o ensaio de Kopallik sobre Cirilo de Alexandria, Mogúncia e Viena, 1881; o trabalho de Wolfsgruber sobre São Gregório Magno, Saulgau, 1890; os trabalhos de Sprinzl sobre a doutrina dos Padres apostólicos: Die Theologie der apostol. Väter, Viena, 1880, e sobre a teologia de São Justino, Theol. Quartalschrift, 1884, 1885.
VI. História e contribuições à teologia. — São, primeiramente, os estudos de Ch.
Werner, professor em Saint-Polten e em Viena, sobre a história da apologética e da polêmica, da escolástica na Alemanha desde o Concílio de Trento, São Tomás de Aquino, Suarez e a escolástica moderna, Beda o Venerável, Alcuíno e seu século, a escolástica da baixa Idade Média, Rosmini e sua escola, Viena, 1884; ver col. 869; é, em seguida, o excelente repertório biográfico e bibliográfico do R. P. Hurler, Nomenclator litterarius recentioris theologiæ catholicæ, 2ª ed., Innsbruck, 1897-1899. Ver col. 869.
VII. Teologia moral. As publicações mais importantes são as de E. Müller, Theologia moralis, 3 vol., Viena, 1868 sq., 6ª ed., 1891; Allgemeine Moraltheologie, 1885; J. Scheicher, 1891; Noldin, Summa theologiæ moralis, em curso de publicação; apareceram t. II, De præceptis; t. III, De sacramentis.
VIII. Teologia pastoral. Ela foi tratada por A. Gassner, Handbuch der Pastoraltheologie, Salzburgo, 1868-1870; 2ª ed., 1881; S. Schüch, Handbuch zu den Vorlesungen aus der Pastoraltheologie, 11ª ed., por Grimmich, Innsbruck, 1899; A. Rieker, Pastoralpsychiatrie zum Gebrauche für Seelsorger, 2ª ed., Viena, 1889; Id., Leitfaden der Pastoral-Théologie, 2ª ed., Viena, 1898. Para a homilética, temos de citar o sólido trabalho de J. Jungmann, Theorie der geistlichen Beredsamkeit, 2 vol., Friburgo em Brisgóvia, 1877-1878; 3ª ed., 1894; para a catequética, A. Rieker, Kurzgefasste Anleitung zur Theorie der Katechetik, 3ª ed., Viena, 1899; e J. Katschner, Katechetische Anleitung, Graz, 1890; para a liturgia, uma série de publicações de Nilles: Kalendarium manuale utriusque ecclesiæ orientalis et occidentalis academicis clericorum accommodatum, 2ª ed., 2 in-8°, 1896-1897; De rationibus festorum utriusque SS. Cordis, 2 in-8°, 1868, etc.
IX. Direito canônico. — S. Aichner, Compendium juris ecclesiastici, Brixen, 1869, 5ª ed., 1885, frequentemente reeditado, em 1900 por Friedle; R. de Scherer, Handbuch des Kirchenrechts, 2 vol., Graz, 1885-1898; Mahl-Schedl-Alpenburg, Grundriss des kath. Kirchenrechts, Viena, 1890; Maassen, Geschichte der Quellen u. der Literatur des canon. Rechts..., t. I, Graz, 1870-1874; e os manuais de direito matrimonial de Kartner, Innsbruck, 1866, de Binder, 4ª ed., Friburgo em Brisgóvia, 1891, e de Griessl, 2ª ed., Graz, 1890.
X. REVISTAS. — 1. REVISTAS BIBLIOGRÁFICAS E CRÍTICAS. 1° Allgemeines Litteraturblatt, publicado pela Leogesellschaft, e dirigido por F. Schnürer, Viena e Stuttgart; antes de 1899 sob o título: Oesterreichisches Litteraturblatt. Publicado 2 vezes por mês. 2° Literarischer Anzeiger für das katholische Oesterreich, publicado por F. Gutjahr, Graz, 1901-1902, 16° ano. Mensal.
II. REVISTA CIENTÍFICA E LITERÁRIA. — A Teologia. Die Kultur. ABRANGENDO Zeitschrift für Wissenschaft, Litteratur und Kunst, publicada pela Leogesellschaft. 8 fascículos por ano desde 1900.
III. REVISTAS TEOLÓGICAS. — 1° Zeitschrift für katholische Théologie, publicada pelos professores de teologia de Innsbruck, fundada em 1877. Publicado 4 vezes por ano. 2° [Linzer] Theologische-praktische Quartalschrift, publicada pelos professores do seminário diocesano de Linz e redigida por J. Schwartz e M. Hiptmaier, Linz, 1848 sq. Publicado 4 vezes por ano.
IV. REVISTA DE HISTÓRIA ECLESIÁSTICA. Studien und Mitteilungen aus dem Benediktiner und Cisterzienterorden mit besonderer Berücksichtigung der Ordensgeschichte und Statistik, Raigern (Morávia), 1880 sq. Publicado 1 vez por ano.
K. Werner, Geschichte der kathol. Théologie [in Deutschland], Seitdem Trienter Konzil bis zur Gegenwart, 2ª ed., Munique, 1889; Hurter, Nomenclator literarius recentioris catholicæ, 2ª ed., Innsbruck, 1892-1889, t. IV; Zehetbauer, Die theologischen Studien und Anstalten in Œsterreich, Viena, 1894. AUTUN E. MÜLLER.
Autor original: E. Muller
A extração e a tradução foram feitas por IA e em caso de algum erro podem entrar em contato com o editor